Ülkelerin kalkınmasında kıymetli rol oynayan bölümlerden biri olan madencilik, Türkiye iktisadı için lokomotif olabilir. Dal temsilcileri Türkiye’nin toplam 3.5 trilyon dolar kıymetindeki maden varlığına dikkati çekerek, cari açığın madencilik faaliyetleriyle kapatılabileceğini belirtiyor.
Dünyada ticareti yapılan 90 madenin 70’inin Türkiye’de bulunduğunu belirten uzmanlar “Hangi zenginliklerin üzerinde yaşadığını bilmeyen toplumlar güçlü kaynakların yoksul bekçisi durumuna düşerler. Maden keşfetmeden madencilik yapılamayacağına nazaran, maden arama ve çıkarma faaliyetlerini yapılamaz hale getirir isek, hammadde ve güçte dışa bağımlı bir ülke olmaya mahkum kalırız ve her sene on milyarlarca dolar ödemeye devam ederiz” görüşünde.
Dr. Maden Mühendisi Muhterem Köse’nin yaptığı bir çalışmaya nazaran doğal kaynaklarını faal bir biçimde kullanan gelişmiş ülkeler, var olan ekonomik güçlerini büyük oranda buna borçlular. Bu hususta en yeterli örneğin ABD olduğunu belirten Köse ABD iktisadının yıllık 105 milyar dolarlık cevher ve 45 milyar dolarlık hurdadan yılda 3.8 trilyon dolarlık katma bedel yarattığına dikkat çekiyor. Köse’nin çalışmasına nazaran Türkiye 2023 yılında güç, maden, metal ve orta eser ithalatına toplam 145.2 milyar dolar ödedi. Dış açığımızın 106 milyar doları bu eserler nedeniyle oluştu.
İZİNLER TEK BİR ELDEN YÜRÜTÜLMELİ
Gelişmiş ülkelerin madenciliğin itici gücünden yararlandıklarına dikkat çeken kesim temsilcileri ise “Türkiye’nin endüstrileşmesi, gelişmesi, üretimin temel bileşimleri olan daha fazla metal ve güç tüketimi ile mümkün olacaktır. Muhtaçlık duyacağımız güç, hammadde ve metalleri ya ithal edeceğiz ya da kendi potansiyelimizden karşılayacağız, öteki bir seçeneğimiz yok. Ülkemizi güçte, hammadde ve orta mal tedarikinde ve teknolojide dışa bağımlı olmaktan kurtarmadan gelişmiş güçlü bir ülke olamayız” diyor. Bu noktada madende müsaade ve onay süreçlerinin yatırımcıları zorladığını, bürokratik süreçlerin uzun vakit aldığını söz eden kesim temsilcileri “Ülkemizde madenciliği düzenleyen 9 bakanlık, 21 kurum, 7 kanun, 87 yönetmelik, 8 tüzük ve 16 memleketler arası kontrat mevcut. Bu durum birçok zorluk ortaya çıkarıyor. Bu yüzden müsaadelerin tek bir yürütülebileceği düzenleme yapılmalı” görüşünde birleşiyor.
Türkiye’nin güç ve madenlerden kaynaklanan dış ticaret açığı 100 milyar doları bulurken yalnızca maden, metal ve altın ithalatından kaynaklanan kısmı 60 milyar dolara ulaşıyor. Türkiye’nin çok büyük bir yer altı servetine sahip olduğunun altını çizen kesim temsilcilerine nazaran uzun vadede katma kıymetli üretimle 100 milyar dolarlık ihracat hayal değil.
YENİ YATIRIM GEREKİYOR
Bölüm temsilcileri Türkiye’nin dünyanın en büyük mermer, feldspat, traverten ve ikinci büyük krom cevheri ihracatçısı, en büyük bor ve üçüncü büyük doğal taş üreticisi ve ihracatçısı, dünyanın sekizinci büyük çinko ve 10’uncu büyük kurşun üreticisi olduğunu, dünya altın rezervinde ise 11’inci sırada bulunduğunu belirterek bu potansiyelin yeni aramalar ve yeni yatırımlarla harekete geçirilmesi gerektiğini söylüyor. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB) İdare Şurası Lider Yardımcısı Erol Aziz bu süreçte ihracatçılara da kesinlikle takviye sağlanması gerektiğini belirtiyor. Aziz’in verdiği bilgiye nazaran 2023’ün 9 aylık devrinde 4 milyar 258 milyon dolarlık ihracat gerçekleştiren Türkiye, 2024 Ocak-Eylül periyodunda yüzde 3,91 artışla 4 milyar 424 milyon dolarlık maden ihracatına imza attı. Bu süreçte Türkiye’den en fazla maden alımını 1 milyar 259 milyon dolarla Çin yaptı.
ÇİN’E İHRACAT YÜZDE 10 ARTTI
Çin’e yapılan ihracat, yüzde 10,36 artış gösterdi. İkinci sırada yer alan ABD’ye yapılan ihracat ise yüzde 0,26 düşüşle 377 milyon dolara geriledi. Üçüncü sıradaki Bulgaristan’a yapılan ihracat ise yüzde 43,45 artışla 320 milyon dolara yükseldi. Metalik cevherler ihracatında 2024’ün birinci 9 ayında, geçen yıla nazaran yüzde 18,45 artış yaşandı ve 1 milyar 706 milyon dolara ulaştı.
MADENCILIK NEDEN KIYMETLİ?
Yer altı zenginliklerinden faydalanmayan hiçbir ülke kalkınamıyor. Dünyada madenciliğin yasaklandığı hiçbir ülke yok. O yüzden Türkiye de madenlerini çıkarıp, zenginleştirip, katma kıymet yaratan eserlere dönüştürerek ülke sanayiisinin hizmetine sunmak zorunda.
* Endüstrinin muhtaçlığı olan mineral ve metallerin temini ülke güvenliği ve savunma sanayii bakımından da değerli. Bilhassa az toprak elementleri günümüzün yeni teknolojilerinde her geçen gün öne çıkıyor.
* Hammaddesi olmayan ülkeye yatırım gelmez. Dünyada üretilen her türlü madenin alıcısı ve satıcısı pozisyonuna gelen Çin bu sayede 25 yılda 3 trilyon dolarlık yabancı yatırım çekmeyi başardı.
* Madencilik mahallî kalkınma açısından da değerli. Yeni maden alanlarının keşfi, mahallî istihdam, altyapı ve halka geri dönen gelirler ile toplumsal alandaki iyileşmeleri de beraberinde getiriyor.
* Özetle madenciliğin geleceğimizdeki yeri büyük. Daha kolay anlatımla madenler olmasaydı bugün birçok araç ve gerece sahip olamazdık. Yer kabuğundan ham olarak çıkarılan cevherler zenginleştirildikten sonra metale dönüştürülürken, bir arabanın üretimi için en az 10 ton maden cevheri çıkarmak gerekiyor.
HANGI MADENLERE SAHIBIZ
Türkiye’de bulunan güçlü mineral kaynaklar ortasında; bor tuzları, barit, jips, lületaşı, mermer, diyatomit, perlit, manyezit, stronsiyum tuzları, sepiyolit, fluorit, kireçtaşı, pomza, sodyumsülfat, zeolit, profilit, kuvars-kuvarsit, linyit, feldspat, kayatuzu, olivin, doomit, siliskumu, altın, bentonit, trona, asbest, kalsit ve zımpara taşı değerli mineral kaynaklar ortasında; kaolen, karbondioksit, krom, molibden, boksit, nefelin siyenit, civa, NTE, diatomit, Tras, antimuan, toryum, alünit, kum-çakıl, gümüş, turba, tuğla toprağı, volfram sayılabilir. Türkiye’deki yetersiz mineral kaynakları ortasında ise bakır, manganez, grafit, boya toprakları, kurşun, alüminyum, maden kömürü, zirkon, çinko, arsenik, talk, titan, demir, kükürt, mika, nikel, fosfat, kil mineralleri bulunuyor.
